MOJE FINANSE

Zaświadczenie o niekaralności to jeden z najważniejszych dokumentów wymaganych od nauczycieli przed podjęciem pracy w szkole. Wokół jego ważności narosło jednak wiele nieporozumień – część osób uważa, że dokument trzeba odnawiać co rok lub co dwa lata, inne placówki żądają „aktualnego” zaświadczenia przy każdej zmianie warunków umowy. Jak jest naprawdę? Poniżej znajduje się kompleksowe omówienie kwestii ważności zaświadczenia, podstaw prawnych oraz zmian wprowadzonych przez tzw. ustawę Kamilka.

Czy zaświadczenie o niekaralności nauczyciela ma określony termin ważności?

Wbrew powszechnemu przekonaniu, zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego nie ma ustawowo określonego terminu ważności. Karta Nauczyciela (art. 10 ust. 8a) wymaga, aby kandydat przedstawił informację z KRK przed nawiązaniem stosunku pracy. Po tym etapie dokument zachowuje swoją moc na czas trwania zatrudnienia w danej placówce.

W praktyce oznacza to, że zaświadczenie jest ważne bezterminowo w ramach jednego stosunku pracy. Nauczyciel zatrudniony np. w 2020 roku nie ma obowiązku co kilka lat dostarczać nowego dokumentu do tej samej szkoły.

Kiedy zaświadczenie traci aktualność?

Zaświadczenie z KRK potwierdza stan na konkretny dzień jego wydania. Z punktu widzenia pracodawcy „świeżość” dokumentu ma znaczenie głównie przy:

• nawiązywaniu nowego stosunku pracy w innej placówce,
• powrocie do pracy po dłuższej przerwie (powyżej 3 miesięcy),
• zmianie pracodawcy w ramach tej samej sieci szkół.

Nieformalnie przyjmuje się, że zaświadczenie powinno być wydane nie wcześniej niż 3-6 miesięcy przed jego przedstawieniem nowemu pracodawcy, choć przepisy nie określają tego sztywno.

Kiedy nauczyciel musi przedstawić zaświadczenie o niekaralności?

Obowiązek dostarczenia informacji z KRK dotyczy momentu zatrudnienia. Karta Nauczyciela jednoznacznie wskazuje, że bez tego dokumentu nie można nawiązać stosunku pracy. Wymóg obejmuje zarówno szkoły publiczne, jak i niepubliczne.

Sytuacje, w których zaświadczenie nie jest wymagane

Karta Nauczyciela przewiduje wyjątek: zaświadczenie nie jest potrzebne przy przedłużaniu umowy w tej samej szkole, jeśli kolejny stosunek pracy nawiązywany jest w ciągu 3 miesięcy od zakończenia poprzedniego. To rozwiązanie ułatwia kontynuację zatrudnienia, np. po zakończeniu umowy na zastępstwo.

Nauczyciele zatrudnieni przed 15 lutego 2024 r.

Osoby zatrudnione przed wejściem w życie ustawy Kamilka nie muszą dostarczać nowych zaświadczeń ani przechodzić ponownej weryfikacji w KRK, dopóki pozostają w tym samym stosunku pracy. Obowiązek dotyczy nowo zatrudnianych nauczycieli oraz osób dopuszczanych do pracy z dziećmi.

Ustawa Kamilka – co zmieniła w 2024 roku?

Od 15 lutego 2024 r. obowiązują nowe przepisy wprowadzone ustawą o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich, potocznie nazywaną ustawą Kamilka. Powstała ona w odpowiedzi na tragiczne wydarzenia z 2023 r. i ma chronić dzieci przed osobami skazanymi za przestępstwa na tle seksualnym.

Kluczowe zmiany dla nauczycieli

• Zakres weryfikacji rozszerzono o przestępstwa na tle seksualnym.
• Wprowadzono obowiązek sprawdzania kandydatów również w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym (RSPTS), obok standardowej informacji z KRK.
• Obowiązek objął nie tylko nauczycieli, ale wszystkie osoby mające kontakt z dziećmi w placówkach edukacyjnych i opiekuńczych.
• Wprowadzono zwolnienia z opłat dla wolontariuszy oraz praktykantów.

Wejście w życie ustawy spowodowało w sierpniu 2024 r. ogromne kolejki przed sądami rejonowymi – czas oczekiwania na wydanie zaświadczenia wydłużył się do około 2 tygodni. Dlatego coraz więcej osób korzysta z elektronicznej drogi uzyskania dokumentu przez system e-KRK.

Co dokładnie potwierdza zaświadczenie o niekaralności?

Dokument poświadcza, że kandydat nie był skazany prawomocnym wyrokiem za:

• umyślne przestępstwo,
• umyślne przestępstwo skarbowe,
• przestępstwa wymienione w rozdziale XXV Kodeksu karnego (przeciwko wolności seksualnej i obyczajności).

Warto pamiętać, że warunkowe umorzenie postępowania karnego nie jest skazaniem w rozumieniu prawa i nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy w szkole. W takim przypadku osoba widnieje w KRK, ale nie figuruje jako skazana.

Jak uzyskać zaświadczenie o niekaralności?

Nauczyciel ma do wyboru kilka sposobów uzyskania dokumentu z Krajowego Rejestru Karnego:

1. Osobiście – w punkcie informacyjnym KRK przy sądzie rejonowym lub okręgowym.
2. Listownie – wysyłając wniosek pocztą do dowolnego punktu KRK.
3. Online – przez system e-KRK na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości, z wykorzystaniem profilu zaufanego lub podpisu kwalifikowanego.

Opłata za zaświadczenie wynosi 30 zł (forma papierowa) lub 20 zł (elektroniczna). Wybrane grupy, m.in. wolontariusze i praktykanci, mogą być zwolnione z opłat.

Zaświadczenie dla obcokrajowców

Osoby z zagranicy ubiegające się o pracę nauczyciela w Polsce muszą przedstawić zaświadczenie o niekaralności z kraju pochodzenia lub kraju zamieszkania. Jeśli w danym państwie taki dokument nie jest wydawany, akceptowane jest oświadczenie złożone przed notariuszem lub konsulem.

Co planowane jest w 2025 roku?

Nowelizacja ustawy Kamilka, nad którą trwają prace, ma złagodzić część restrykcyjnych przepisów. Najważniejsze planowane zmiany dotyczą zwolnienia z obowiązku przedstawiania zaświadczenia rodziców uczniów oraz gości szkolnych – np. osób prowadzących okazjonalne warsztaty czy odwiedzających placówki w ramach wydarzeń. W takich przypadkach wystarczy złożenie pisemnego oświadczenia o niekaralności.

Zmiana ma odciążyć rodziców i sądy, a jednocześnie zachować ochronę dzieci w sytuacjach realnego, stałego kontaktu z osobą dorosłą.

Konsekwencje braku zaświadczenia

Brak informacji z KRK uniemożliwia nawiązanie stosunku pracy z nauczycielem. Dyrektor szkoły, który zatrudniłby osobę bez zweryfikowania niekaralności, naraża się na odpowiedzialność prawną i dyscyplinarną. Z tego względu wiele placówek żąda zaświadczenia już na etapie rekrutacji, choć formalnie wymóg dotyczy momentu podpisania umowy.

Podsumowanie

Zaświadczenie o niekaralności nauczyciela nie posiada określonego terminu ważności – w ramach jednego stosunku pracy zachowuje moc bezterminowo. Obowiązek jego dostarczenia powstaje przy nawiązywaniu nowego zatrudnienia, a od 15 lutego 2024 r. weryfikacja obejmuje także Rejestr Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym. Nauczyciele zatrudnieni przed tą datą nie muszą uzupełniać dokumentacji, o ile pozostają w tej samej placówce. W praktyce warto zadbać o aktualne zaświadczenie zawsze wtedy, gdy planowana jest zmiana pracodawcy lub powrót do zawodu po dłuższej przerwie. Przy planowaniu rekrutacji warto pamiętać o wydłużonym czasie oczekiwania na dokument i korzystać z elektronicznej drogi jego uzyskania przez system e-KRK.